Jak analizować i interpretowac wiersze

ANALIZA I INTERPRETACJA TEKSTU LITERACKIEGO (POETYCKIEGO)

Wstępne rozpoznanie całości:
a) poszukiwanie nadrzędnego sensu utworu, sprecyzowanie zakresu owych poszukiwań,
b) sformułowanie wstępnej hipotezy interpretacyjnej.

1. Nadawca – adresat:
a) kto do kogo mówi
- kreacja podmiotu lirycznego (,,ja” liryczne)
- konstrukcja adresata monologu (,,ty” liryczne)
- relacje miÄ™dzy podmiotem a adresatem: dystans (ja – ty, ja – wy), identyfika-
cja (my, ja – my),
b) w jakiej sytuacji:
- sytuacja liryczna (okoliczności wypowiedzi, uwarunkowania sytuacyjne)
- rodzaj liryki (bezpośrednia, pośrednia, wyznania, itp.)

2. Ukształtowanie wypowiedzi:
a) jak mówi:
- konstrukcja (organizacja) wypowiedzi lirycznej (np. monolog, dialog)
- pozycja ,,ja” lirycznego (dystans, zaangażowanie, humor, ironia, itp.)
- język wypowiedzi, znaczące operacje sensotwórcze (charakterystyczne cechy języka poetyckiego, innowacje słowotwórcze i frazeologiczne)
b) w jakim gatunku siÄ™ wypowiada:
- związek pomiędzy ukształtowaniem formalnym a charakterem wypowiedzi
- dostrzeganie funkcjonalności rozwiązania artystycznego, funkcjonalna anal-iza uwzględniająca znajomość konwencji oraz znaczeniotwórczą rolę zabie-gów formalnych
- opis i analiza jako podst. Uogólnień interpretacyjnych, poprawne i funkcjo-nalne operowanie podstawowymi pojęciami z zakresu poetyki oraz budowy języka,
c) dominanta kompozycyjna (nadrzędna zasada organizacji utworu)
- wpływ odczytanej dominanty na przyjętą hipotezę interpretacyjną,



3. Temat utworu:
a) o czym mówi – informacje stematyzowane i implikowane:
- uwzględnienie miejsc nacechowanych znaczeniowo (tytuł, puenta, gatunek),
- kluczowe wyrażenia i znaczące motywy kulturowe, funkcjonalne wykorzys-tanie przywołanych w utworze odwołań do kontekstu kulturowego (motywy, nawiązania intertekstualne),
b) jak wpisuje siÄ™ w powszechnie obowiÄ…zujÄ…ce poglÄ…dy (kontekst macierzysty)

4. Przywołanie właściwych kontekstów oraz sposób ich wykorzystania w odczytaniu sensu utworu:
a) nawiązania przywołane w utworze bezpośrednio
b) inne układy odniesienia, które oświetlają utwór: konteksty kulturowe (kontekst filozoficzny, estetyczny, genologiczny) i konteksty osobiste

5. Interpretacja uogólniająca:
a) wynikająca z odczytania całości teza interpretacyjna
b) sposób oceny i wartościowania.

6. Interpretacja porównawcza:
a) rozpoznawanie nadrzędnej zasady zestawienia utworów:
- podobieństwa
- różnice
- wstępna hipoteza odczytania zestawu
b) analiza i interpretacja utworów (podstawowe płaszczyzny porównania utworów):
- miejsce nacechowane semantycznie, kluczowe wyrażenia i motywy,
- instancje nadawczo – odbiorcze,
- ukształtowanie wypowiedzi,
- temat,
- kontekst
- uogólnienie utworów w kontekście wykorzystanych układów odniesienia,
c) uogólnienie interpretacyjne zestawu tekstów.

ANALIZA I INTERPRETACJA TEKSTÓW POETYCKICH

1. Jak zacząć? (wstępne rozpoznanie całości):
- utwór ……. podejmuje odwieczny temat/ problem ….. - utwór…….. jest charakterystyczny dla ……. (epoki, autora, stylu…)
- utwór…….. jest zaskakujÄ…cy, bo …….
- utwór…….. porusza…..
- temat…….. ujÄ™ty jest w ……. sposób (zaskakujÄ…cy, typowy …….)
2. Kto mówi?
- podmiotem lirycznym jest: zakochany mężczyzna, człowiek dokonujący rozrachunku z własnym życiem, osoba stawiająca sobie filozoficzne pytania, człowiek poszukujący/ podejmujący/ rozważający, wspominający,
- wypowiedź podmiotu lirycznego jest zbieżna z poglÄ…dami autora tekstu, ponieważ ….., wiÄ™c wiersz można uznać za przykÅ‚ad liryki osobistej,
- podmiot liryczny nie ujawnia się w sposób bezpośredni, niewiele można o nim powiedzieć, jednak jego sposób rozważania tematu, problemu.... świadczy o jego wrażliwości, stanie ducha, wykształceniu, sposobie widzenia świata,
3. Jaka jest sytuacja liryczna? Do kogo mówi, w jakiej sytuacji?
- sÅ‚owa podmiotu lirycznego wypowiedziane zostaÅ‚y w sytuacji wielkiego napiÄ™cia emocjonalnego, w chwili zadumy, wahaÅ„, w obliczu…. (np. Å›mierci, nieszczęścia)
4. Jaka jest konstrukcja wypowiedzi?
- wypowiedź jest wyznaniem ….(kogo?) dekadenta/ czÅ‚owieka koÅ„ca wieku/ (czego?) wÄ…tpliwoÅ›ci, utraty wiary, miÅ‚oÅ›ci….
- wypowiedź ma charakter wyznania, jest dyskursywny,
- podmiot liryczny posÅ‚uguje siÄ™ maskÄ…, gdyż sÅ‚owa wypowiada drzewo…
- wypowiedź ma formÄ™ dialogu, (kto, z kim rozmawia? Pozornego czy rzeczy-istego?) uczucia, przeżycia, poglÄ…dy….. podmiotu lirycznego ujawnione sÄ… bezpoÅ›rednio – cyt. Uczucia, przeżycia, poglÄ…dy….. podmiotu lirycznego ujawnione sÄ… w formie opisu (czego?) np. stalowego, ponurego nieba,
Poglądy podmiotu lirycznego wypowiadane są z zaangażowaniem, podmiot liryczny posługuje się ironią, ujawnia dystans wobec wypowiadanych treści, opisywanych osób.
5. Jakim językiem wiersz został napisany?
- wiersz obfituje w Å›rodki stylistyczne typowe dla ….
- jÄ™zyk utworu zbliżony jest do mowy potocznej…..
- mojÄ… uwagÄ™ zwróciÅ‚y licznie wystÄ™pujÄ…ce…. (neologizmy, archaizmy,….)
- w utworze dostrzec można sÅ‚owa, zwroty, obrazy typowe dla …..(rzeka, bÅ‚oto, bezsens, nirwana, zniechÄ™cenie, znużenie, tÅ‚um ...)
6. W jakim gatunku się wypowiada? Co o tym świadczy?
7. Co jest najważniejszego w kompozycji (np. powtórzenia, paralelizm)? Jaką funkcję pełni tytuł?
8. Jaki jest temat utworu? Jaki problem porusza? Co opisuje? O czym mówi wprost? Co można wyczytać pomiędzy wierszami?
9. Jakie dostrzegasz motywy?
10. Czy użyte zostały np. symbole, alegorie?
11. Na ile tekst jest zbieżny z nastrojem, poglądami typowymi dla epoki, w której powstał?
12. Kto jeszcze o tym pisał? Do czyich poglądów autor nawiązuje? Jakie są konteksty filozoficzne?
13. Inne konteksty – biograficzne, estetyczne, spoÅ‚eczne, ….
14. Jak ty wiersz czujesz i oceniasz?
15. Podsumowanie, wnioski.

DO, KOGO MÓWI PODMIOT LIRYCZNY? JAKIE SĄ RELACJE MIĘDZY PODMIOTEM LIRYCZNYM I ADRESATEM JEGO WYPOWIEDZI?

Adresatem wypowiedzi jest …..
Podmiot liryczny zwraca siÄ™ do …..
Podmiot liryczny jest dla adresata mistrzem, uczniem, synem ….
Podmiot liryczny oczekuje od adresata odpowiedzi na pytania, pocieszenia, przyjÄ™cia okreÅ›lonej postawy życiowej, zmiany poglÄ…dów….

Podmiot liryczny zwraca siÄ™ do….:
- Boga, - żałości,
- Muzy, - śmierci,
- pojęcia abstrakcyjnego, - ojczyzny,
- narodu, - pokolenia,
- człowieka młodego - kochanej kobiety,
- matki, - grupy społecznej,
- przyjaciół np.,,Do przyjaciół Moskali - współwyznawców,
- innych ludzi, - żołnierzy,
- innych matek, - sił nadnaturalnych,
- aniołów, - osoby uznawanego za mistrza,

TytuÅ‚ wskazuje, że adresatem wypowiedzi jest ….
Adresat jest wyraźnie wyeksponowany….
Ty Liryczne jest wyeksponowane w drugiej zwrotce, w zakoÅ„czeniu utworu….
Adresatem wypowiedzi jest….., Å›wiadczy o tym forma gramatyczna czasowników (tryb rozkazujÄ…cy, apostrofa), zaimki wskazujÄ…ce…
Podmiot liryczny identyfikuje siÄ™ z adresatem…
Trudno okreÅ›lić adresata wypowiedzi, ponieważ….