Zasady ustroju politycznego.

1. Pojęcie zasad ustroju
Decyzje polityczne autorytetu ustrojodawczego wyrażone w postaci konstrukcji normatywnych, które determinują zakres praw i wolności człowieka oraz określają zasady organizacji i zakres kompetencji władz publicznych (budowa organów naczelnych, administracji i samorządu terytorialnego)

Teoria prawa konstytucyjnego:
a- Czy istniejÄ… zasady „podstawowe” (naczelne) i inne „niepodstawowe”?
b- Czy zasady ustrojowe to tylko takie, które expressis Derbis formułuje sama konstytucja, czy też mogą one być ustalone w drodze wykładni lub przez doktrynę?
c- Czy mogą one być zmieniane?

2. Katalog zasad ustroju w Konstytucji RP
Zasady wyrażone w rozdz. I „Rzeczpospolita”:
· RepublikaÅ„skiej formy rzÄ…du (art.1)
ü Głowa państwa jest wybierana i pełni urząd przez daną kadencję
ü Obywatele mają wpływ na sprawy publiczne
(archetyp ŕ Res publica Romana- istniałą nawet po faktycznym obaleniu ustroju republikańskiego w 27r. p.n.e. do 284r.)

Niccolo Machiavelli „Książę”: „Wszelkie paÅ„stwa, wszelkie rzÄ…dy, które miaÅ‚y lub majÄ… wÅ‚adzÄ™ nad ludźmi, bywajÄ… republikami albo ksiÄ™stwami”.

· Demokratycznego paÅ„stwa prawnego
ü Ograniczenie włądzy państwowej
ü Związanie organów państwowych normami prawnymi
ü Zróżnicowanie instytucji kontrolnych i ustanowienie form odpowiedzialności
ü Prze wydawanie ustaw określało dokładnie organizację, granice oraz formy swej działalności
ü Konstytucja Massachusetts z 1790r. (organy państwowe mogły robić jedynie to, na co im prawo zezwalało, a obywatele wszystko to, czego im prawo nie zabraniało)
ü Idea wyrpawcowana przez doktrynę
J.J. Rousseau sformułował zasady:
1) konstytucjonalizmu (organizacja, funkcjonowanie, sposób tworzenia prawa w konstytucji jako akcie nadrzędnym)
2) podział władz (powstrzymanie nadużycia, zabezpieczenie wolności jednostki)
3) niezawisłośc sądownictwa
4) uznanie ustawy za podstawowe źródło prawa
5) podporzÄ…dkowanie administracji prawu
np. konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej z 1787r.,konstytucje francuskie (1791-1793).

To, co odróżnia „paÅ„stwo prawne” od „demokratycznego paÅ„stwa prawnego”, to wpÅ‚yw obywateli na treść stanowionego prawa, w szczególnoÅ›ci na katalog praw i wolnoÅ›ci czÅ‚owieka i obywatela, a także skonfrontowanie ich ze standardami miÄ™dzynarodowymi oraz poddanie kontroli ich przestrzegania ze strony organów ponadpaÅ„stwowych i miÄ™dzynarodowych. Współczesne zasady „demokratycznego panstwa prawnego” należaÅ‚oby zatem rozumieć jako zbiór, na który skÅ‚ada siÄ™:
ü Podział władz
ü Istnienie uporządkowanego i zamkniętego systemu prawa (źródeł prawa)
ü Prymat konstytucji nad innymi aktami normatywnymi oraz prymat ustawy nad niższymi aktami normatywnymi
ü Istnienie rozwiniętego konstytucyjnego katalogu praw i wolności człowieka i obywatela, odpowiadającego międzynarodowym standardom wraz z odpowiednim zestawem ich gwarancji konstytucjonalnych
ü Istnienie konstytucyjnego mechanizmu kontroli konstytucyjności i legalności aktów normatywnych
ü Respektowanie zasad tzw. Wewnętrznej moralności prawa, m. in. jego jawności, niesprzeczności, zupełności, zakazu retroaktywności, jasnych reguł określających obowiązania

· Unitarnej formy paÅ„stwa (art. 3)


· Zwierzchniej wÅ‚adzy narodu (art. 4 ust.1)
Ludwik Ehrlich: suwerenność= samowładność+ całowładność

ü Prawo powinno wyrażać wolę całej ludności państwa
ü Wolna narodu wyrażana jestw formie demokracji bezpośredniej (referendum) oraz demokracji pośredniej wybieralnych i kadencyjnych oraganów reprezentacyjnych

Jean Bodin (1530- 1596)- idea silnie scentralizowanego paÅ„stwa „Sześć ksiÄ…g o Rzeczypospolitej”; Thomas Hobbes (1588-1679) „Lewiatan”

· PodziaÅ‚u wÅ‚adz (art. 10 ust. 1)
Trójpodział władzy:
- faza legislatywna
- faza egzekutywa
- judykatura
WÅ‚adze:
- równoległe
- równoprawne
- wzajemnie hamujÄ…ce siÄ™
John Locke „Dwa traktaty o rzÄ…dzie”; Charles Montesquieu „O duchu praw”Å• zastosowanie konstytucja Stanów Zjednoczonych i polska z 3 Maja, francuska z 3 wrzeÅ›nia 1791r.

· SpoÅ‚eczeÅ„stwa obywatelskiego (art. 11 i 12)
Wolności te, zostały umieszczone tutaj odrębnie, gdyż akcentują one możliwość aktywnego uczestnictwa obywateli w kształtowaniu kierunków polityki państwowej- decyduje to o upodmiotowieniu obywateli współodpowiedzialnych za losy państwa.

· Decentralizacji i samorzÄ…du (art. 15 i 16)
Jest to pozioma struktura podziału władzy

· Autonomii i niezależnoÅ›ci oraz współdziaÅ‚ania miÄ™dzy paÅ„stwem a koÅ›cioÅ‚ami i innymi zwiÄ…zkami wyznaniowymi (art.25 ust. 1 i 3)
Historia i tradycja wykształciły dwa systemy stosunków między państwem a kościołem:
ü Powiązania państwa i kościoła
Starszy; sięga czasów cezaropapizmu; ukształtował się za Teodozjusza (380r.- wprowadzenie religii państwowej we Wschodnim Cesarstwie Rzymskim), który był zwierzchnikiem kościoła i współdecydował o doktrynie i prawie kościelnym
Bliski temu jest system supremacji państwa nad kościołem w Europie po pokoju augsburskim (1555r.)
ü Rozdziału państwa i kościoła
Pojawiła się w oświeceniu; np. pierwsza poprawka do konstytucji USA, we Francji w latach 1794-1795r.
Zasady rozdziału wg Piotra Winczorka:
- nie ma religii państwowej, państwo nie finansuje instytucji religijnych
- wybór religii to prywatna sprawa obywatela
- prawo do swobodnego, prywatnego i publicznego, indywidualnego i zbiorowego praktykowania
- kościoły i związki zachowują pełną autonomię i swobodę organizacyjną
- kościoły i związki nie podejmują działalności bezpośrednio politycznej, nie uczestniczą w sprawowaniu władzy
- klauzula pozradku publicznego- nie można zagrażać swoją wolnością, wolności innych
- nie może nikt być dyskryminowany z powodu swoich przekonań, ani zmuszony do ich publicznego ujawniania (prawo milczenia)

Wrogie nastawienie do rozdziaÅ‚u Piusa IX („Syllabus” 1864r.)
Stosunki RP i Kościoła regu,uje konkordat z 8 stycznie 1998r.
Kościoły mają status publiczno-prawny.