Młodzieńczy idealizm Judyma w konfrontacji z rzeczywistością

W literaturze Młodej Polski widzimy powrót do tendencji idealistycznych i zwiększenia roli indywidualizmu w życiu bohaterów. Jednym z nich jest Tomasz Judym, którego postać przedstawia nam Stefan Żeromski w powieści „Ludzie bezdomni”. W jego życiu ważną rolę pełnią idee, które w sobie wykształcił, jawi się jako bezkompromisowy idealista uparcie dążący do wprowadzenia swoich marzeń w życie. Jednak w swoich działaniach napotyka na wiele trudności i przeszkód związanych z rzeczywistością.

Tomasz Judym jest człowiekiem wywodzącym się z biednej, robotniczej rodziny, wychowanym przez ciotkę, który po latach upokorzeń i wyrzeczeń zdobył zawód, który ma mu umożliwić niesienie pomocy innym ludziom. Ta pomoc ma być formą odwdzięczenia losowi za to co udało mu się osiągnąć. Całe jego życie to daremne próby przełamywania oporu środowisk, z którymi się styka w celu wprowadzenia w życie swoich idei i racji oraz pomocy najuboższym i pokrzywdzonym warstwom społecznym.

Jego poglądy i idealistyczną postawę wyraźnie widać podczas odczytu w salonie doktora Czernisza. Formułuje tam referat, który jest najcelniejszym opisem jego idealistycznej wizji zawodu lekarza. Prezentuje w nim tragiczną sytuację biedoty paryskiej, brak higieny, fatalne warunki życia. Odwołuje się także do podobnej sytuacji w Polsce, zwłaszcza wśród klasy robotniczej. Próbuje udowodnić zebranym lekarzom, że ich głównym obowiązkiem jest pomagać najbiedniejszym, zwalczać przyczyny i skutki chorób, poświęcać się dla ludzi. Według niego lekarz podejmuje misję, którą musi wypełnić. Natomiast działania współczesnych lekarzy są jedynie doraźne, ograniczone i nastawione jedynie na zarobek, uważa że „lekarz dzisiejszy, to lekarz ludzi bogatych”. W środowisku, w którym przemawia nie ma szans na realizację swoich idei, jego plany to jedynie mrzonki, do czego nawiązuje również tytuł rozdziału, w którym znajdujemy odczyt.

Na wystąpienie doktora Tomasza reagują dwaj lekarze. Pierwszym z nich jest doktor Kalecki. Dostrzega on tragiczną sytuację, którą przedstawił Judym, zgadza się z panującym brakiem higieny wśród biedoty, odwołując się do sytuacji w Paryżu. Jednak zwraca uwagę na to, że działają tam organizacje zajmujące się biednymi, dysponujące pieniędzmi. Równocześnie podkreśla podstępne zachowania ludzi, tylko udających choroby, by uzyskać pewne sumy dla siebie. Jego ton wypowiedzi przyjmuje formę ironii, co wskazuje na to, iż nie traktuje Judyma poważnie. Według niego nie jest obowiązkiem lekarza zajmowanie się problemami najuboższych. Podkreśla, iż polskie społeczeństwo nie jest gotowe na taką pomoc, mimo iż istnieje system opieki społecznej. Ponadto Kalecki nie czuje się winny zaniedbania, odpiera zarzuty Judyma wobec niego i innych lekarzy. Tłumaczy sposób myślenia doktora Tomasza tym, że jest on młodym człowiekiem i jeszcze niedoświadczonym lekarzem. Widać tu, iż w konfrontacji z rzeczywistością, innymi lekarzami, Judym jawi się jako buntownik, idealista dążący do spełnienia swoich szlachetnych celów, nawet jeśli nie znajduje poparcia. Środowisko lekarzy nie popiera go, gdyż nie czują się w obowiązku dbać o dobro najuboższych. Tak jak w Cisach, mając ambitny plan osuszenia bagna spotyka się z krytyką i niezrozumieniem dla swoich poglądów, prowadzi bezowocną walkę, tak tutaj jego idee i pomysły nie mają szansy na poparcie.

Drugą osobą odpowiadającą na zarzuty Judyma jest doktor Płowicz. Potwierdza on słowa Kaleckiego, a oprócz tego dodaje, iż pragnieniem każdego człowieka jest możliwość życia w jak najlepszych warunkach, posiadanie pewnego majątku i statusu społecznego. Jego zdaniem lekarz ma takie same prawa jak każdy inny człowiek, nie ma obowiązku wyrzekania się bogactwa i dobrobytu. Judym, wzorcowy idealista jest solą w oku wyższych warstw społecznych, gdyż walka z nędzą oznacza zmniejszenie zysków, a dla nich pieniądze są ważniejsze niż dobro społeczne i los biedoty. Płowicz tłumaczy postawę lekarzy tym, że trudno jest pracować charytatywnie mając do utrzymania jeszcze rodzinę. Wobec braku akceptacji środowiska, doktor Tomasz chcąc wypełnić swoją idealną wizję wybiera samotną walkę. W swoim życiu miał okazję założyć rodzinę, związać się z kobietą lecz w imię swoich ideałów odrzucił miłość Joasi w obawie iż przeszkodzi mu to w realizacji misji poświęcenia się najniższym warstwom społecznym. Był przekonany, że pracy dla najuboższych nie można pogodzić ze szczęściem osobistym: „ Nie mogę mieć ani ojca ani matki , ani żony, ani jednej rzeczy, którą bym przycisnął do serca z miłością, dopóki z oblicza ziemi nie znikną te podłe zmory. Muszę wyrzec się szczęścia.”

W świetle tego referatu Judym prezentuje się jako idealista z epoki pozytywizmu. Poświęca się i walczy mimo wszystkich przeciwności. Jego pozytywizm objawia się również w uznanej przez niego konieczności przeprowadzenia reform socjalnych, głównie dotyczących higieny wśród najniższych warstw społecznych. Spełnia przez to jedną z myśli przewodnich owej epoki- pracy u podstaw. Z drugiej strony jest skłócony ze światem, czuje się odrzucony, niezrozumiany przez innych ludzi, przez co przypomina bohatera romantycznego. Podejmuje samotną tułaczkę przez życie, ciągłą wędrówkę ,sam chce pokonać zło świata, buntuje się przeciw nieczułym postawom lekarzy, działa mimo wszelkich przeciwności, bezgranicznie poświęca się swoim ideom, porzuca normalne życie i dąży do wytyczonych celów. Jest samotny w swoich działaniach, w nikim nie znajduje sojusznika. Oczywiste dla niego racje są dla innych zwykłymi fanaberiami młodego doktora, godnymi krytyki lub wyśmiania.
W konfrontacji z rzeczywistością młodzieńczy idealizm doktora Tomasza Judyma ponosi klęskę. Jest on zaślepionym idealistą, dokonuje wyborów kierując się swoimi ideami i nie chce się dostosować do brutalnej sytuacji. Przez to rani nie tylko inne osoby, takie jak Joasia, którą odrzucił, ale także nie daje sobie szansy, by zaznać choć trochę szczęścia. Jego życie, podporządkowane idealistycznym wizjom jest pasmem porażek i rozczarowań, nie przynoszących lepszego życia ani jemu ani ludziom, którym chciałby pomagać. Może gdyby sam doświadczył tego szczęścia, potrafiłby lepiej przekazywać je innym, a jego pomysły i idee mogłyby liczyć na poparcie innych, przez co miałyby szanse na realizację.